Havale ne zaman yapılır?
Havale, nikâh akdinin yapılmasından itibaren veya daha sonra yapılabilir. Nikâh akdi ile beraber havalenin sahih olabilmesi için, evlenme teklifinin kadın veya kadının vekili tarafından yapılması gerekir. Mesela kadın erkeğe: “Talak benim elimde olmak şartıyla” veya “İstediğim zaman boşama bende olmak şartıyla seninle nikâhlandım.” deyip erkeğin de kabul etmesi gerekir.
Eğer nikâh teklifi erkekten gelse, mesela kadına: “Boşama senin elinde olmak şartıyla seninle nikâhlandım.” dese nikâh sahih olur; ama havale batıl olur. Çünkü koca, nikâh tamamlanmadan talak hakkına malik değildir. Kişi malik olmadığı bir şeyi başkasına temlik edemez.
Nikâh teklifi kadın tarafından gelip erkeğin de akit sırasında bunu kabul etmesi ile sahih olan havale, eğer mutlak ise kadının boşama hakkı o meclis ile kayıtlı kalır. Akit meclisi sona erdiği vakit, kadının kendini boşama hakkı düşer. Bu meseleyi biraz daha açacak olursak, havale şu kısımlara ayrılır:
Mutlak havale:Kocanın kadına:“Kendini boşayabilirsin, kendini tercih et veya kendini boşa.” demesi gibi… Bu talak hakkı bu meclis ile sınırlıdır. Orada bulunduğu müddetçe talak işi onun elindedir. Ayağa kalkmakla veya ayakta iken oturmakla meclis değişmez. Evde oturmak, seyir hâlinde olan gemide bulunmak da meclisin hükmünü bozmaz. Eğer bulunduğu meclisten dışarı çıkarsa talak hakkı düşer. Maalesef bu konu bilinmediğinden, nikâh esnasında erkekten talak hakkını alanlar, havale mutlak yapıldığı için nikâh salonunu terk etmeleriyle bu hakkı kaybetmekte; ama bunun farkında olmayarak kendilerinin hâlâ boşama hakkına sahip olduklarını zannetmektedirler.
Zamanla kayıtlı havale:Eğer havale bir zamanla kayıtlanmış ise mesela erkek kadına: “İki sene kendini boşayabilirsin.” dese bu, zamanla kayıtlı bir havaledir. Belirtilen vaktin sonuna kadar, kendisine talak havale edilenin hakkı bakidir. Tayin edilen zaman içinde bir kere talak vermeye kadirdir. Bu zaman geçtikten sonra tercih hakkı kalmaz. Ayrıca, belirtilen zaman dilimi içinde ikinci defa talak veremez. Çünkü mezkûr söz, hakkın bu vakitle sınırlanmasını gerektirir; ama tekrarı gerektirmez.
Tekrarı gerektiren bir ifade ile verilen havale:Koca karısına: “Her ne zaman istersen kendini boşa.” dese, üç talaka kadar kadının boşama hakkı olur. Fakat “Ne zaman istersen boşa.” dese, sadece, istediği zaman bir defa boşamaya malik olur. Kendini boşayınca havale biter. Çünkü bu sözde tekrar yoktur.
Dolayısıyla, boşama hakkını almak isteyen kadın, havalenin bu türlerini iyi bilmelidir.
- Eğer koca havaleyi mutlak olarak yapmışsa, havale meclisin değişmesiyle biter.
- Eğer bir zaman kaydı koymuşsa, o zaman kaydı bitinceye kadar kadının bir defa boşama hakkı olur.
- Eğer zaman kaydı koymaksızın “Ne zaman istersen kendini boşa.” demişse, kadının ölünceye kadar kendini bir defa boşama hakkı vardır.
- Eğer “Her ne zaman istersen kendini boşa.” diyerek, tekrarı ifade eden bir havale yapmışsa kadının üç talakı verme hakkı vardır. Ancak üç talakı bir defada veremez. Teker teker vermelidir.
